Blog

Stemmen die de nacht doorbreken

Zal er op het einde van de Covid-19-rit een BC en een AC zijn? Before corona, after corona? Heeft de huidige pandemie blijvende gevolgen op onze maatschappij, onze cultuur, onze gewoontes? Het coronavirus brengt veel vragen met zich mee.

Jo Jan Vandenheede

 

We worden allemaal met onze neuzen op de harde feiten gedrukt: we hebben niet alles onder controle. De mens is beperkt en dat is een moeilijke vaststelling, een teleurstelling ook. We worden geacht beslissingen aan anderen over te laten en de regels te volgen. We dienen de wetten van het land na te leven, behalve als die ons tot zonde zouden dwingen.

Winterslaap

We gaan in België in een soort winterslaap. De komende weken zullen we het vooral op socio-cultureel vlak met veel minder aanbod moeten stellen, om niet te zeggen met niets. We gaan ons waarschijnlijk vaak vervelen in de periode die gaat komen. De winsten op de beurzen zullen zakken of verdwijnen. Scholieren moeten leerstof inhalen. Voorlopig zijn er geen erediensten, misschien zelfs tot na Pasen. Handelszaken zullen niet in het weekend open zijn, behalve die voedingsmiddelen of voer voor huisdieren verkopen en apotheken. Bedrijven moeten hun personeel meer of zelfs enkel telewerk toestaan. Is dat leuk? Neen. Is het noodzakelijk? Ja. Punt aan de lijn. In plaats van te mekkeren zouden we beter burgerzin aan de dag leggen. Dat wordt het sleutelwoord van deze medische noodsituatie, burgerzin. Solidariteit en creativiteit horen daar ook bij. Geen handjes schudden, neuspeuteren of bedenkelijk over de stoppelkin wrijven. En al helemaal geen irritant zwartepieten in de politiek en niet het stupide verzondebokken van de Aziatische medemens.

Niet enkel rozengeur en maneschijn

In 1527 schrijft Maarten Luther een brief met als titel “Mag men een dodelijke plaag ontvluchten?” De pest is na bijna twee eeuwen opnieuw opgedoken in Wittenberg, Luthers universiteitsstad, en men vraagt hem om raad. De kerkhervormer verdedigt quarantaines en de verdeling van medicijnen, want die zijn door God gegeven. God heeft onze lichamen en die van de naaste geschonken en dus moeten we er zorg voor dragen. “Niemand haat ooit zijn eigen lichaam,” schrijft Paulus, “integendeel: men voedt en verzorgt het, zoals Christus de kerk” (Efeze 4, 29). We hoeven geen onnodige risico’s te nemen of ons eigen leven in gevaar te brengen. Het is een evenwichtsoefening tussen onszelf en de naaste.

“Waar geloof in God en liefde voor de naaste samenkomen zien we het kruis.”

De hervormer benadrukt ook dat ieder die geroepen is tot dienstbaarheid aan de naaste, ieder die een dienende vocatio heeft, geroepen is om niet te vluchten. In de naaste zorgt men voor Christus. Waar geloof in God en liefde voor de naaste samenkomen zien we het kruis. Het kruis dat ons leert dat het leven niet enkel rozengeur een maneschijn is, maar ook narigheid en ziekte.

Goddelijke straf

Waarom laat God ziekte toe? Veel christelijke groeperingen zullen uitschreeuwen dat corona een straf is voor onze zonden: abortus, het homohuwelijk, euthanasie, vrouwen in het ambt. Iedereen en alles krijgt de schuld. Maar Covis-19 is net zomin een goddelijke straf als SARS, ebola, hiv, de vogelgriep of de varkenspest. Een beproeving dan? Dan is het een nogal eigenaardige en inefficiënte manier om ons geloof te testen. In de Kleine Catechismus lezen we:

God brengt weliswaar niemand In verzoeking, maar wij bidden in deze bede, dat God ons wil bewaren en staande houden, opdat de duivel, de wereld en ons vlees ons niet bedriegen en verleiden tot ongeloof, vertwijfeling of andere grote en zware zonden en opdat wij, als wij daardoor aangevochten worden, ten slotte toch overwinnen en de zege behouden mogen. (Het Onze Vader, de zesde bede)

Wc-papier hamsteren

We zoeken manieren om te kunnen sturen, controleren, terug grip op de situatie te krijgen. Dat is menselijk, maar vaak staren we ons daar blind op. Antwoorden zijn misschien geen, of alleen tijdelijke antwoorden. Het hamsteren van wc-papier helpt bijvoorbeeld niet. Intussen woedt Covid-19 voort.

Als christenen weten we dat bad things happen to good people. Het is net daarom dat we niet bij de pakken moeten blijven zitten, niet mogen berusten. Diaconie heet dat. De diaconie beschrijft nu net de relatie tussen de christen en het coronavirus.

Liever verbloemen dan veranderen

Zal de wereld er AC, after corona, anders uitzien? De mensheid heeft al eerder met zware tegenslagen en rampen te kampen gehad, zoals de genocides in Rwanda en Srebrenica, 9/11 en de financiële crisis van 2008. Toch hebben we daar niet veel lessen uit getrokken, maar zijn we halsstarrig blijven aanmodderen. De mensheid verandert haar slechte gewoontes niet snel maar verbloemt die hoogstens, zelfs met religieuze taal, met religieuze excuses. Veranderen is zo moeilijk, ook voor christenen. Nochtans kunnen we het allemaal, want het medeleven, het rechtvaardige, het heilige zit in elk van ons.

Compassie

Als christenen horen we te weten dat de zonde alles is wat relaties verstoort of verbreekt. Christenen zijn geroepen de waarheid te verkondigen, realistisch te blijven, contacten te onderhouden, te bidden voor de medemens en om te zien naar de naaste, de zieke te bezoeken zonder gevaar voor eigen leven (Mattheüs 25, 36). Om lief te hebben en die liefde evenwichtig te beleven. Compassie zegt men in het schoon Vlaams. Ook dat definieert mede de relatie tussen corona en de christen.

“Compassie definieert relatie tussen corona en christenen.”

Een Eerste Minister die aankondigt dat ook voedingszaken voor huisdieren openblijven. Een Minister van Justitie die laat weten dat de bezoekuren in de gevangenissen worden opgeschort, maar dat gedetineerden als compensatie 20 euro belkrediet zullen krijgen. Een predikant die de preek van komende zondag op internet zal plaatsen. Buren die een oogje in het zeil houden. De inwoners van Siena die elk vanop hun eigen balkon samen een volksliedje zingen: stemmen die de nacht doorbreken.

Als we als christenen daar geen voorbeeld aan nemen, dan stevenen we pas echt af op een wereldwijde ramp.

Jo Jan Vandenheede is luthers predikant en theoloog. Momenteel doctoreert hij over de relatie tussen anglicanen en lutheranen.