Nieuws

Patrick Nullens ‘Breng eerlijk en onbevangen de Bijbel in’

Systematisch theoloog Patrick Nullens werd geboren in een katholiek gezin, maar het christelijk geloof ging pas echt voor hem leven in een evangelische gemeente. Hij kent zowel België als Nederland en doet onderzoek met gelovigen en ongelovigen. Welke kansen ziet deze bruggenbouwer voor de Bijbel in Vlaanderen?

‘Goede Vrijdag is voor mij altijd te rap voorbij. Ik heb het idee dat ik wat langer bij het kruis moet stilstaan’, zegt Patrick, rector van de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) in Leuven, over de Stille Week. ‘Dat de Zoon tegen zijn Vader roept “Waarom hebt u mij verlaten?”, dat zelfs Jezus godverlatenheid heeft meegemaakt, dat grijpt mij zeer aan’. Patrick is een beminnelijk en goedlachs man, wat hem goed van pas komt in de samenwerking met katholieken en andersgelovigen. Hij stopt als rector aan de ETF maar blijft er hoogleraar en zal zich onder meer richten op het Instituut voor Leiderschap en Sociale Ethiek. Daar doet hij onderzoek naar leiderschap en schrijft hij boeken, bijvoorbeeld over de rol van hoop in de economie. Ook werkt hij samen met Nederlandse en Vlaamse onderzoekers aan de Hoop-barometer, die periodiek publiceert hoe het met de hoop gesteld is, zoals in februari 2018. Dat doet hij dat omdat naar zijn diepe overtuiging een samenleving niet zonder hoop kan.

Evangelisch bekeerd

Het gezin Nullens waar hij opgroeide ging af en toe naar de katholieke kerk. ‘De kern van het geloof, het kruis van Christus, is daar in de kerk wel aanwezig, maar ik had het niet opgepikt’, zeg t Patrick. ‘De betekenis van het kruis vatte ik pas rond m’n 18e. Ik liep met vragen rond als “wie ben ik en in wat voor wereld leef ik?” en voelde me aangetrokken door nogal sombere boeken van existentialisten als Camus en Sartre. Van de voorganger in een evangelische kerk kreeg ik boeken van de Amerikaanse cultuurcriticus Francis Schaeffer. Daardoor zag ik in dat je alleen echt mens wordt via Jezus Christus. Ik ging het Nieuwe Testament lezen en knipte zelfs in mijn Willibrordbijbel dezelfde inkepingen  – duimgrepen – die ik bij mijn protestantse vrienden zag, zodat ik snel een bijbelboek terug kon vinden. Zo ontdekte ik geleidelijk waar alles om draait: Jezus maakt ons mens, omdat Hij mens is zoals de mens moet zijn én zoals God zich toont als mens.’

Dat is mooi gezegd, maar Jezus leefde 2000 jaar geleden en kan zomaar een figuur op afstand blijven. Hoe werd Patrick dan toch zo door hem geraakt? ‘Alleen al de opening van het Johannes-evangelie maakte een diepe indruk op me. Dat is zoiets als de opening van een symfonie van Beethoven, ik viel dadelijk van m’n sokkel. Het wezen van alles, de essentie, de logos (het Woord) is Christus, las ik. Het was dé ontdekking van mijn leven.’ Dankzij dit evangelie kwamen Patricks vragen tot rust. ‘Dat ik er ben, dat ik mag leven, is alleen mogelijk dankzij Christus. Zo ging ik het leven als een geschenk zien.’

Biddend bijbellezen

Maar wat betekent dat eerste vers van Johannes, met dat Griekse woord ‘logos’, Woord? Patrick: ‘Bij logos gaat niet zozeer om een woord of een tekst, het is veel rijker. Alles is uit dat Woord ontstaan, zegt Johannes. Het Woord is de bron van al het zijn, en dat Woord is Christus. Christus is dus én de bron van al het zijn én Hij is Jezus die hier leefde als gewoon mens. Over God kan ik niet gemakkelijk praten, maar over Jezus wel. Jezus is diep verbonden met de Vader en toont de Vader aan ons. Dat gebeurt bijvoorbeeld als we Jezus ontmoeten tijdens het biddend bijbellezen.’

Vlaamse kansen

Vlaanderen telt nog steeds veel katholieken die regelmatig in de kerk komen. Zij zijn niet gewend om zelf in de Bijbel te lezen – iets wat protestanten wel doen. Toch ziet Patrick dat ook katholieken tegenwoordig open staan voor de Bijbel. Zij worden tegenwoordig aangemoedigd om de Bijbel te lezen en zijn bereid te luisteren naar protestantse inbreng. ‘Van katholieke collega’s hoor ik wel eens: “Brengen jullie maar iets uit de Bijbel in, want daar zijn jullie goed in”. Maar protestanten kunnen volgens Patrick ook van katholieken iets leren. ‘Allereerst in de liturgie, want in sommige van onze kerkdiensten heeft de Schrift tegenwoordig minder plaats dan in de katholieke liturgie met haar drie schriftlezingen. Daarnaast heeft het protestantse individuele bijbellezen bevorderd dat ieder z’n eigen draai aan de tekst geeft. Maar de Bijbel is geen individueel bezit; het is een complexe verzameling van boeken, die thuishoort binnen de kerkgemeenschap.’ Daarom waarschuwt Patrick: verspreid niet zomaar bijbels onder de mensen, maar doe dat vooral in een persoonlijke relatie. En: ‘Besef dat aandacht voor de Bijbel heel gevoelig ligt in de media. Vlamingen voelen zich ongemakkelijk als het over geloof gaat. Onbekend maakt onbemind en het wordt snel gezien als zieltjes winnen. Kies liever een andere benadering. Laat bijvoorbeeld een kunstenaar of acteur het Marcus-evangelie lezen en vraag daar als VBG aandacht voor. Want onze kathedralen en schilderkunst, onze geschiedenis en cultuur zijn niet te begrijpen als je de Bijbel niet kent.’

Bijbellezen met managers

Ook onder niet-kerkelijke Vlamingen weet Patrick de Bijbel ter sprake te brengen. ‘Als ik zie hoe populair mindfulness is…. We staan voor een enorme uitdaging: hoe helpen we mensen om tot rust te komen. Daar is grote behoefte aan. Ook zoeken veel mensen naar inspiratiebronnen en persoonlijke groei. Op die behoeften kunnen we inspelen met de Bijbel. Bijvoorbeeld met een leesmethode als de ‘lectio divina’, waarbij je een bijbelgedeelte op je laat inwerken.’

Met de Bijbel moet je onder Vlamingen niet aankomen als gezagsboek. ‘Dan krijg je allergische reacties’, weet Patrick. ‘Maar toen ik met managers over leiderschap sprak en dan het beeld uit de Psalmen inbracht van God die troont op rechtvaardigheid en liefde (bijvoorbeeld in Psalm 89: 14, 15)  luisteren ze. Ik geef daarmee kritiek op machtspolitiek. Achteraf, tijdens het etentje, zeiden ze: ”Dat was interessant, vooral dat verhaal van die troon”. Wie eerlijk en onbevangen de Bijbel inbrengt, ontmoet openheid.’

Patrick weet dat de Bijbel als onder vuur ligt in een seculier land als België. Het wordt gezien als verouderd, vrouwonvriendelijk en homovijandig ‘bloedboek’ (een term van de schrijver Dimitri Verhulst). ‘Jammer genoeg wordt de Bijbel daarmee op één lijn gezien met de Koran en daardoor afgewezen, terwijl er een groot verschil is tussen beide boeken in stijl, genre en smaak. Dat moet moest nodig eens op scherp gesteld worden – zonder moslims als medemens af te wijzen.’

De Bijbel dichtlaten?

Een Vlaming als psychiater Dirk De Wachter vindt de Bijbel belangrijk, zei hij afgelopen najaar tegen het Vlaams Bijbelgenootschap (zie Dichterbij, VBG-nieuwsbrief oktober 2017). Hij raadt mensen zelfs aan er eens in te lezen, maar zelf doet hij dat nooit. Kun je de Bijbel dus evengoed dichtlaten, vragen we Patrick. Die schiet in de lach: ‘Nee, jammer, daar moet-ie echt  eens aan beginnen. Laat iemand met zijn creativiteit en brede kennis eens Marcus lezen, dat kost niet zoveel tijd. Ik ben ongelooflijk benieuwd wat dat bij hem zou losmaken. En als hij het daar te druk voor heeft, zou ik zeggen: “Dirk, uw leven is nog iets te gestresseerd”, hahaha!’

Patrick probeert Christus centraal te stellen in zijn leven. Lukt dat? ‘Ja, hoe doe je dat… u moet momenten hebben om uzelf daar bewust van te zijn. Even stoppen en u afvragen waar u mee bezig bent en waarom. Voor je het weet, word je geleefd en leef je niet zelf. Mijn vrouw zou over mij zeggen: “Je moet daar nog wel aan werken”. Ik heb de neiging teveel tijd te besteden aan mijn werkzame leven. Tja, wat ik tegen collega Dirk De Wachter zei slaat ook op mijzelf.‘

 

Interview: Peter Siebe