Blog

Herinneringen aan Ans Vogel, een sterke vrouw met pit

Emeritus predikant Johanna Josephine Vogel, beter bekend als Ans, overleed op 16 juli 2020 in Utrecht. Ze werd 96 jaar.

Vogel was dominee in de protestantse kerken (VPKB) Antwerpen-Noord en Brasschaat, waar ook emeritus predikant Jan van den Berg jarenlang de kansel bekleedde. Hij leerde Ans Vogel kennen als een uitgesproken persoonlijkheid. Ter nagedachtenis aan haar schreef hij een in memoriam. “Van de doden niets dan goeds luidt het spreekwoord, en daarom wil ik u enige mooie verhalen rond Ans vertellen.”

 Jan van den Berg

Nog geen dag was ik in 1995 in functie, of Ans Vogel belde mij op een zeer onchristelijk uur met de woorden: “Zeg Jan, moet je eens luisteren”. Een stoet van pastorale adviezen kreeg ik gratis en voor niks cadeau. Ik was haar natuurlijk zeer dankbaar en zette vervolgens een rem op de telefonische beschikbaarheid op zekere uren.

Audiëntie

Het mooiste was evenwel als Ans jaarlijks kwam logeren bij wijlen Doe van Leeuwen. Dan hield zij audiëntie ten huize van de familie van Leeuwen. Ik was besteld en meldde mij keurig op tijd aan. Doe, die dat alles meespeelde, zorgde voor koffie, thee en koekjes, en trok zich dan veilig terug onder het motto dat ze nodig boodschappen moest doen. Een aantal onderwerpen van gesprek wil ik u niet onthouden.

Hervormd en gereformeerd

“Zeg Jan”, zei Ans, “toen de Olijftak werd gesticht is er afgesproken dat om en om hervormde en gereformeerde predikanten zouden worden beroepen en jij bent nu al de derde op rij van gereformeerde afkomst!” Ik wist natuurlijk niets van die regel, en mompelde zoiets van “maar, Ans, de Heilige Geest kun je niet tegenhouden”. Tot haar vertroosting wist ik nog te melden dat mijn grootmoeder Pietje van Leeuwen trouw lid van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk is geweest, weliswaar trouwde met een gereformeerde boerenzoon, maar al haar twaalf kinderen om en om hervormd of gereformeerd liet dopen.

De stoel van Calvijn

Ans had liturgisch alles op een rij, maar een keer moest ik haar toch uitleggen waarom een zekere ouderling van dienst na het voorlezen van de mededelingen pontificaal op de stoel van de dominee ging zitten. “Dat hoort zo niet”, zei Ans, “je moet er wat van zeggen, Jan”. Het is toch niet de stoel van Calvijn, opponeerde ik, die stoel zit gewoon makkelijk en de ouderling van dienst is al op jaren. Misnoegd keek Ans voor zich uit.

Heilig Avondmaal

Ans was ook van mening dat de viering van het Heilig Avondmaal bij ons niet comme il faut geschiedde. Volgens haar moesten de predikant en kerkenraad brood en wijn eerst nuttigen, en daarna pas uitdelen aan het volk. De priesterlijke variant dus. Wij staan gereed om te dienen, was mijn repliek, de diaconale variant, eerst het volk, daarna de dienstdoenden.

Bij de discussies over de aanschaf van het nieuwe verzilverde Avondmaalsstel in plaats van het oude en ietwat groezelig geworden, van aardewerk gebakken stel, werd het helemaal feest. Een niet nader te noemen diaken had mij ooit fijntjes maar venijnig geadviseerd het oude stel bij gelegenheid maar uit mijn handen te laten vallen. “Dat zilveren Avondmaalsstel moet je absoluut tegenhouden Jan”, zei Ans, “dat kan niet, dat kost veel te veel geld. En bovendien, hoe kan je dan nog dat populaire Gezang 228 (bundel van 1938) vers 4 laten zingen: ‘Neem mijn zilver en mijn goud, dat ik niets daarvan behoud’ (Psalm 119, 72)?” Tegen zo veel spirituele argumentatie kon ik niet op. Ik mompelde nog iets over een democratische beslissing van het kerkvolk…

Jappenkamp

Dat waren zo enkele van mijn ervaringen op audiëntie bij Ans. Ze was een sterke vrouw met pit. Ze heeft ook veel meegemaakt in haar jeugd in Nederlands-Indië. Na terugkeer uit het Jappenkamp met haar moeder en haar broer, hoorde zij in 1946 dat haar vader, Leendert Cornelis Vogel, een militair van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), was verdronken bij het torpederen door de Engelse marine van het Japanse transportschip Junyo Maru op 18 september 1944 voor de westkust van Sumatra. Dat moet een diepe indruk op haar gemaakt hebben, maar ze heeft daarover nooit iets aan mij verteld. Het verhaal werd bekend door een interview met Pieta van Beek in 2014. Ik bewaar goede herinneringen aan Ans Vogel.

Jan is emeritus predikant van Kapel De Olijftak in  Brasschaat (VPKB), getrouwd met een Braziliaanse en verblijft regelmatig in Brazilië. Zo af en toe zal hij ons meenemen in zijn levensverhaal telkens refererend aan een bijbelverhaal. 

Het interview met Pieta van Beek is te vinden op de website van de www.dutchchurch.org.uk